Türkmenistan bağımsızlığını kazandığı günden beri ilk defan 11 Şubat 2007 tarihinde çok adaylı devlet başkanlığı seçimlerini gerçekleştirdi. Her ne kadar mevcut devlet başkanı vekili Kurbangulı Malikkuliyeviç Berdımuhammedov dışındaki adaylar göstermelik olsalar da yine de demokrasi deneyiminden son derece uzak bu Türkistan devletinin yaşadığı bu seçim deneyiminin Türkmenistan’ın demokrasi süreci açısından önemli bir aşama olduğu düşünülmektedir.

 

Merkez Seçim Komitesi verilerine göre, seçimlerde oy kullanma oranı rekor düzeyde gerçekleşti ve kayıtlı 2 milyon 654 bin 685 seçmenin yüzde 98,65’i 65 seçim bölgesinde kurulan 1625 sandıkta oyunu kullandı. Seçimlerde ciddi bir mücadelenin yaşanmadığı ve adeta seçimlerin bir karnaval, bayram havası içerisinde geçtiği söylenebilir. Türkmen seçimleri dünyadaki diğer seçimlerden biraz farklı gerçekleşti. Seçmenler, oy kullanırken oy verdikleri adayı işaretlemek yerine diğer adayların isimlerinin üzerini çizerek oy kullanmış oldular. Seçimlere yurtdışına kaçmak durumunda kalan muhalefetin adayı Hudayberdı Orazov’un katılmasına izin verilmemiştir.

 

Seçimlerde favori gösterilen geçici Devlet Başkanı Berdımuhammedov, seçim konuşmaları sırasında, çok partili sisteme geçiş sinyalleri verdi ve “Ülkemizde demokrasinin gelişmesi için elimizden geleni yapmamız gerekiyor. Bu doğrultuda yeni partiler oluşabilir.” Diyerek ülkede demokrasi umutlarının doğmasına sebep oldu. Ancak Orta Asya’nın demokrasi vaadiyle gelen ve fakat daha sonra iktidarda yerini giderek sağlamlaştıran ve diktatörlük eğilimleri gösteren devlet başkanlarına alışık bir coğrafya olduğunu da unutmamak gerekir.

 

Berdımuhammedov, daha önceki dönemlerde çalıştığı ve iyi bildiği bir alan olan eğitim konusunda özel bir önem vereceğe benzemektedir. Yaptığı açıklamada eğitim alanında büyük çaplı reformlar geliştireceğini ve uzmanları yetiştirmek amacıyla Türkmen öğrencileri ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, Çin ve Japonya gibi saygın ülkelerin prestijli üniversitelerine eğitim almaya göndereceğini vurguladı. Dikkat edilirse Berdımuhammedov’un sıraladığı ülkeler arasında Türkiye’nin ismi geçmemektedir.

 

Seçimlerden sonra 14 Şubat'ta Halk Maslahatı Meclisi’nin toplanması ve kazanan adayı onaylaması beklenmektedir. Bu onaydan sonra gerçekleşecek yemin törenine Türkiye’den Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Rusya’dan Devlet Başkanı Vladimir Putin, Kazakistan’dan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev ve Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yuşenko'nun katılması beklenmektedir.

 

Yeni dönem Türkmenistan'ın en karakteristik özelliğinin başta basın, internet ve eğitim alanlarında olmak üzere kısıtlı çokseslilik getirilmesi ve Türkmenbaşı'nın ısrarla uyguladığı tarafsızlık ilkesinden tavizlerin verilmeye başlanması olacağı düşünülmektedir. Zengin doğal gaz yataklarına sahip bu ülkenin başta Rus Gazprom olmak üzere Batılı ve Çinli şirketlerin ve bunların arkasınaki devletlerin baskılarına maruz kalacağı Berdımuhammedov'un ise bu güçler arasında bir denge politikası güderek istisnasız tarafsızlık politikasından uzaklaşacağı düşünülmektedir.

 

Türkmenistan Devlet Başkanı Saparmurat Türkmenbaşı’nın 21 Aralık tarihinde geçirdiği kalp krizi soncu ani ölümünden sonra 24 Aralık 2006 tarihinde yapılan sade bir törenle doğum yeri olan Başkent Aşkabat’tan 15 km uzaklıktaki 'Kıpçak' Köyü'nde toprağa verildi. SSCB’nin dağılmasından sonra ülkeyi tek başına yöneten ve kendi kişisel kültünü ülke kurumlarının üzerinde tutan Türkmenbaşı’nın kendisinden sonra ülkenin yönetimini ele alacak kişiyi işaret edemeden vefat etmesinden sonra şimdi onu yerine kimin geçeceği sorusu tartışılmaya başlanmıştı.

 

İlk defa 1997 yılında Almanya’da bir kalp ameliyatı geçirdiği bilinmesine rağmen ülkenin tek hakimi olan ve sağlığına dikkat ettiği bilinen Türkmenbaşı’nın görevi başında kalp krizi sonucu yaşamını yitirmesi, suikaste uğradığına dair çeşitli komplo teorilerini de gündeme getirmişti. Aslında Türkmenbaşı 2 Ekim 2006 tarihinde de Ulusal Güvenlik Bakanlığı toplantısında konuşması sırasında kalbi sıkışmış ve konuşmasını tamamlayamadan kendisini kaybederek hastaneye kaldırılmıştı. Türkmenbaşı’nın hastalığı uzun süredir ilgili çevrelerin yakından takip ettiği bir konuydu. Rusya kaynaklı bazı haberlerde ise öleceğinin önceden tahmin edildiği ve hatta Türkmenbaşı’nın birkaç gün önce ölmüş olabileceği dahi iddia edildi.

 

Anayasa’ya göre devlet başkanının ölmesi ve/veya görevini ifa edememesi halinde bu göreve vekalet etmeye yetkisine sahip kişi olan Parlamento Başkanı Ovezgeldi Atayev’e karşı Türkmenistan başsavcılığı tarafından dava açılarak tutuklanması ülkedeki iktidar oyununun erken başladığını göstermiştir. Palamento Başkanlığı  görevine en yakın aday Dışişleri Bakanı Raşid Meredov ismi ön plana çıkmaktadır. Türkmenistan Milli Güvenlik Konseyi tarafından Ovezgeldi Atayev’in devre dışı bırakılmasıyla önü açılan Kurbangulı Malikkuliyeviç Berdımuhammedov aynı zamanda eski Sovyet geleneğinin bir devamı olarak Cenaze Komisyonu gibi önemli bir göreve de getirilmesiyle bundan sonraki süreçte etkin olacağının işaretlerini verdi. Ancak Türkmenistan  Anayasası’nda seçimler sırasında Devlet Başkanlığına vekalet eden kişinin seçimlere giremeyeceği belirtilmektedir. Ancak bu durum, yasa yapma yetkisine de sahip olan Halk Maslahatı’nın ilgili maddeyi değiştirmesi sonucunda ortadan kalkmıştır.

 

26 Aralık 2006 tarihinde ülkede devlet başkanı adayını da belirleyen yasa yapma yetisine sahip en üst kurum olan 2507 üyeli (2466 katılımla yapıldı) Halk Maslahatı (Aksakallılar Kurultayı) 18. olağan üstü olağanüstü toplantısı Türkmenistan'ın başkenti Aşkabat'taki Ruhiyet Köşkü'nde yapıldı. Toplantısı neticesinde aralarında Kurbangulı Berdımuhammedov’un da bulunduğu 6 kişinin adaylığını kesinleşmiştir. Devletteki üst düzey bürokratlar, parlamento üyeleri, halk içinden seçilen kişiler, dini önderler, Türkmenistan’ın bütün devlet organlarının yöneticileri ve Türkmenbaşı’nın kurmuş olduğu Sivil Toplum Örgütü olan “Kalkınış” ve diğer STÖ temsilcileri ile diğer toplumun önde gelen temsilcilerinden oluşan Maslahat Meclisi üyeleri bu adaylar içerisinden en fazla oyu (2 bin 446 oy) Kurbangulı Berdımuhammedov’a vermiştir. Bu arada Maslahat Meclisi Anayasa’da bazı değişiklikler de yapmıştır. Belirlenen takvime göre devlet başkanlığı seçim tarihi 11 Şubat 2007 olarak açıklandı. Bu süre içerisinde Devlet Başkanlığına Başbakan Yardımcısı ve Sağlık Bakanı Kurbangulı Berdımuhammedov’un vekalet etmesi de karara bağladı ve Maslahat Meclisi başkanlığına ise anayasaya göre 55 yaşın altındakiler seçilemediği için Kurbangulı Berdımuhammedov’un (49 yaşında) yerine Savuma Bakanı Agageldi Mamedgeldiyev’i atadı. 

 

Halk Maslahatı toplantısı neticesinde yapılan açık oylamada 12 aday çerisinden Devlet Başkanlığı görevine vekaleten bakan ve Türmenbaşı’nın evlilik dışı oğlu olduğu ileri sürülen (fotoğraflardaki benzerliğe rağmen aralarındaki 17 yaşlık fark bu durumu şüphe altına almaktadır) Kurbangulu Berdımuhammedov’la beraber 6 adayın ismi açıklanmıştır. Bu adaylar: Türkmenistan Petrol-Gaz ve Yeraltı Kaynakları Bakanı İşangulı Nurıev (2 bin 11 oy), Türkmenbaşı Şehrinin Hakimi Aşirniyaz Pomanov (bin 945 oy), Abadan şehri Hakimi Orazmırad Garajayev (bin 900 oy), Türkmen Meclisi Milletvekili ve Daşoğuz Vilayeti Hakim Yardımcısı Amanyaz Atadjikov (bin 888 oy) ve Karabekalus Şehrinin Hakimi Muhammetnazar Gurbanov (bin 779 oy) seçilmişlerdir.

 

Berdimuhammedov Halk maslahatı sonunda yaptığı konuşmasında, 11 Şubat'ta yapılacak başkanlık seçimlerinin ardından 14 Şubat 2007 tarihinde Halk Maslahatı'nın 19. toplantısının yapılarak, devlet başkanının tasdik edileceğini duyurmuştur.

 

Teke, Yomut, Gölken, Yazır ve Alili kabilelerinin etkin olduğu Türkmenistan’da her ne kadar birden fazla aday ismi açıklansa da kanaatimize göre en güçlü aday mevcut Devlet Başkanlığına vekalet eden Başbakan Yardımcısı ve Sağlık Bakanı Kurbangulı Berdımuhammedov’dur. Devlet Başkanlığı Muhafız Alayı’nın başında bulunan ancak bununla beraber ülkede Türkmenbaşı’na çok yakın olması sebebiyle fiilen İçişleri ve Savunma Bakanlıkları ile diğer güvenlik birimlerine de hakim olan Akmurad Recepov’un tavrının önem kazandığı görülmektedir. Recepov’un gölgede kalmayı sevdiği ve ön plana çıkmak yerine Berdımuhammedov’u desteklediği anlaşılmaktadır. Diğer güçlü figürler olan İçişleri Bakanı Akmemed Rahmanov ile Türkmenistan Milli Güvenlik Bakanı Geldi Aşirmuhammedov’un da şimdilik Akmurad Recepov ve Berdımuhammedov’la birlikte  hareket ettiği düşünülmektedir.

 

Berdımuhammedov’u destekleyen sadece Recepov değildir. Ülke politik ve bürokratik elitlerinin neredeyse tamamına yakını bu aday üzerinde birleşmektedirler. Seçim Komisyonu Başkanı Murad Kariyev’in alanen: 'Berdimuhammed'i başkan yapmak için elimden geleni yapacağım, çünkü kendisi bu göreve layık.' Şeklinde bir açıklama yapması 11 Şubat 2007’de yapılması planlanan seçimler hakkında şimdiden bir fikir vermektedir. Bununla beraber Kariyev, seçimin yabancı gözlemcilerle izlenmesi ve şeffaf sandık kullanılmasını da vaat etmiştir.

 

Son dönemlerde Türkmanbaşı’nın Avrupa ve Güney Kıbrıs’ta ticaret yapan, ülkedeki tütün mamülleri pazarını elinde tutan ve Türkmenbaşı’nın eşi vesilesiyle Musevi kökenli olduğu ileri sürülen Türkmenbaşı’nın oğlu Murat Niyazov’u kendi yerine hazırlamaya çalıştığına dair bazı haberlere rastlanmıştır. Oğul Murad Niyazov’un ismi adaylar arasında yer almamıştır.

 

Ağustos 2003 tarihinde Halk Maslahat toplantısında yapmış olduğu konuşmada ülkede 70 yaş üstü hiç kimsenin devlet başkanı olamayacağını bu kanunun Oğuz Kağan zamanından beri geçerli olduğunu ifade etmiştir. Bu sebeple de yarışma otomotik olarak 70 yaş altı politikacılar arasında olmuştur.

 

Türkmenistan Devlet Başkanı Saparmurat Niyazov Türkmenbaşı’nın ani ölümü tam da bölgede doğalgaz mücadelesinin yürütüldüğü bir döneme denk geldi. Dünyanın en büyük doğalgaz rezervlerinden birisine sahip Türkmenistan’ın devlet başkanının ölümü bu küçük Türkistan ülkesini bir anda bütün küresel güçlerin dikkatlerini bölgeye çevirmelerine sebep olmuştur

 

Kurbangulı Malikkuliyeviç Berdımuhammedov’un Biyografisi

 

1957 yılında o zamanki Türkmenistan SSC’nin Aşkabat Oblastına bağlı Geok-Tepinski Bölgesinin Babarap köyünde dünyaya gelmiştir. 1979 yılında Türkmenistan Diş Hekimliği Fakültesi’nden mezun olan Kurbangulı Berdımuhammedov uzun yıllar Diş Hekimi olarak çalıştı. 1987 yılında Moskova’ya Doktora yapmak için giden Berdımuhammedov doktorasını 1990 yılında tamamlamıştır. 1990-1995 yılları arasında Berdımuhammedov Diş Hekimliği Fakültesinde önce asistan, sonra ise Dekanlık görevine getirilmiştir.

 

Tükrmenbaşı’nın elinden tutmasıyla politika kariyerine başlayan Berdımuhammedov 1995 yılında Aşkabat Stomotoloji Merkezi Başkanlığına getirildi. Arından Tıp Üniversitesi Rektörlüğüne atandı. Daha sonra 28 Mayıs 1997 yılında Sağlık Bakanlığına getirildi. Ardından 1998 yılında Türkmenbaşı adına Uluslararası Tıp Merkezinin başına getirildi.

 

Berdımuhammedov 3 Nisan 2001 yılında Tıp, Eğitim ve Bilimden sorumlu Başbakan Yardımcılığına getirildi. Ağustos 2004’ten itibaren sorumluluk alanı genişletilerek Kültür ve Basından da sorumlu kılındı. Ayların ve günlerin isimlerinin değiştirilmesinde ve Ruhname’nin hazırlanmasında etkin rol oynadı.

 

Kurbangulı M. Berdımuhammedov Türkmenistan hükümetinde koltuğunu en istikrarlı ve uzun süre koruyan bakan olarak bilinmektedir. Berdımuhammedov’un Sağlık Bakanlığı döneminde sadece Eğitim Bakanı’nın altı defa değiştirildiğini dikkate aldığımızda hükümetteki pozisyonu konusunda bir fikir edinebiliriz. Ancak Berdımuhammedov’da diğer Türkmen bakanlar gibi Türkmenbaşı’nın hiddetine maruz kalmaktan kurtulamamıştır. Kasım 2003’te ülkedeki doktorların bilimsel seviyelerinden memnun olmayan Türkmenbaşı Berdımuhammedov’u açık bir şekilde eleştirmiş ancak görevinden almamıştır. Hatta Türkmenbaşı  tarafından 2004 yılında Berdımuhammedov’a 3 maaş ceza verilmiştir. Bununla beraber Berdımuhammedov Türkmenbaşı’nın özel doktorluğunu da yapmıştır. Berdımuhammedov’n Türkmenbaşı’nın kararlarını etkileyen birkaç politik figürden birisi olduğu ifade edilmektedir. Berdımuhammedov’un saray içi entrikalarda son derece başarılı bir isim olduğu ileri sürülmektedir.

 

Son dönemlerde Türkmenistan’ın uluslararası organizasyonlarda Berdımuhammedov temsil etmekteydi. Bu anlamda 28 Kasım 2006’da yapılan son BDT liderleri toplantısında Türmenistan’ı Berdımuhammedov temsil etmiştir. Bazı kaynaklara göre Türkmenbaşı geçtiğimiz aylarda kendisi yerine varis olarak Berdımuhammedov’u göstermişti.

 

23 Aralık 2006 tarihinde Berdımuhammedov hükümetteki görevlerinden istifa ederek yerine Başıma Sapıyeva’yı atamış ve kendisi Devlet Başkanlığı vekalet görevini üstlenmiştir.