Ciro/Karlılık ve Pazar Yapısı

 

Türkiye ekonomisinin etkin gelir kalemlerinden biri olan turizm sektörü 2016 yılında; terör olayları, yakın coğrafyadaki savaşlar, 15 Temmuz darbe teşebbüsü ve özellikle Rusya ile dış politikada yaşanan menfi gelişmeler nedeniyle 2015 yılına kıyasla yaklaşık 10.8 Milyon turist ve 8 milyar dolar gelir kaybı yaşamıştır. 2017 yılında Rusya ve Avrupa pazarlarının toparlanmasına paralel sektörün tekrar yukarı yönlü gelişim içine girdiğini göstermektedir. Oda ücretlerine ilişkin fiyatlama politikasının da yukarı yönlü değişmesi kar marjlarında toparlanmanın başlayacağını göstermektedir.

 

2017 yılında ülkemizi ziyaret eden yabancı turist sayısı yüzde 27.8 artışla 32,4 milyon olmuştur. Başta Rusya olmak üzere İran, Ukrayna, Irak, Azerbaycan, Suudi Arabistan, Romanya, Polonya, İsrail ve Kazakistan gibi pazarlarda belirgin artışlar kaydedildi. Özellikle Rusya 4,7 milyon turist ve yüzde 444 artışla ile Türkiye'ye gelen yabancı ziyaretçi sayısı içerisinde ilk sırayı aldı. Rusya'yı, yüzde 11.1 pay ve 3.58 milyon ziyaretçi ile Almanya ve 7.72 pay ve 2.5 milyon ziyaretçi ile İran izledi.

 

Türkiye'ye gelen yabancı ziyaretçi sayısı (milyon kişi)

 

2018 yılı Ocak-Şubat döneminde ülkemizi ziyaret eden yabancı sayısının 2,21 milyondan 2,98 milyona çıktığı dikkat alındığında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 34,9 arttığı izlenmektedir. İki aylık verilere göre ilk sıraya İran çıkarken, Almanya yüzde 12, Rusya yüzde 69, İngiltere yüzde 33 ve Hollanda yüzde 18 gelişme gösterdi. Türkiye tüm pazarlarda gelişim gösterirken özellikle son yıllarda sürekli gerileme trendinde olan İskandinavya pazarları da yeniden yükselişe geçtiği izlenmektedir. Avrupa ve Rusya ekonomisi büyümeye devam ederken, Avrupalı ve Rus turistlerin artan tatil talebi ülkemizce karşılamaya devam etmesi beklenmektedir. Erken rezervasyon verilerinden de anlaşıldığı üzere, başta İngiltere, Hollanda ve Belçika olmak üzere turist sayısındaki artan orandaki gelişimin devam etmesi beklenmektedir. Söz konusu gelişimde başta İspanya olmak üzere diğer alternatif pazarlarda artan fiyatlar Avrupalı turistin ilgisini tekrar Türkiye'ye çevirmesinde etkili olduğu düşünülmektedir.

 

Bu doğrultuda değerlendirildiğinde; Rusya, Almanya, İngiltere ve Hollanda gibi ana pazarlardan gelen turist sayısının artması ile sektörün 2018 yılında da gelişim göstermesi beklenmektedir.

 

Gelen turist sayısındaki hızlı iyileşmeye rağmen; 2017 yılında fiyatlardaki ve kişi başı harcamalardaki zayıflık etkinliğinde ciroların potansiyelinden düşük gerçekleşmesine neden olmuştur. Söz konusu harcamaların düşük kalmasına karşın maliyetlerdeki artışın da devam etmesiyle sektörün likidite ve karlılık gibi rasyoları olumsuz etkilenmiştir. Öncesinde fiyat ve maliyetlerdeki ana eğilim birbirine paralel hareket ederken, 2016 ve 2017 yıllarında bu eğilim sektör aleyhine bozulmuştur.

 

Yatırımlar

 

Konaklama sektörü 2018 yılı ocak-şubat döneminde iyileşme trendinde olan sektör verileri doğrultusunda, 26 adedi yeni tesis olmak üzere 46 adet proje için yatırım teşvik belgesi alınmıştır. Bakanlık verilerine göre teşvik alan projelerin toplam bütçesi 418 milyon TL olurken; bunun 252 milyon TL’si yeni otellerin inşasında kullanılması, kalan kısmının ise yenileme harcanmaları etkinliğinde kullanılması beklenmektedir. 2018 ocak-şubat döneminde alınan teşviklerle 3.287 adet yeni yatak yapılacak olup 11.145 adet otel yatağında ise yenileme yapılması planlanmaktadır. Yeni otel projelerinin merkezleri; İstanbul, Ankara, Mersin, Antalya, Samsun, Gaziantep, İzmir, Bursa ve Nevşehir olurken, otel yenilemelerinin merkezi ise Antalya ağırlıklı olmak üzere İstanbul, İzmir ve Artvin olarak belirlenmiştir. Otel projeleri ile yaklaşık 1570 kişiye istihdam sağlanması beklenmektedir.

 

Sektörün Bankalar Nezdindeki Genel Görünümü

 

BDDK verilerinden derlenen bilgilere göre, 2016 yılsonunda 56.9 milyar TL olan Türk bankacılık sektörünün turizm alanında kullandırdığı kredi miktarı, 2017'de 65 milyar TL’ye yükseldiği izlenmektedir. Turizm sektörüne kullandırılan kredilerdeki artış, yıllık bazda yüzde 14,2 olarak gerçekleşmiştir. Turizm sektörüne kullandırılan kredilerde 25.9 milyar TL hacimle İstanbul ilk sırada yer alırken, İstanbul'u 20.2 milyar TL ile Antalya, 4.6 milyar TL ile Ankara, 2.8 milyar TL ile Muğla ve 1.2 milyar TL ile Aydın takip etmiştir.

 

Turizm sektöründe kullanılan kredilerde yıllık en fazla artış yüzde 497,5 ile Kocaeli’de yaşandı. Kocaeli’de 2016 yılsonunda 184 milyon lira olan toplam turizm kredi bakiyesi, 2017 sonunda 1 milyar 101 milyon liraya yükseldi. Kocaeli’yi yüzde 250,3 artışla Hakkâri, yüzde 129,3 artışla Adıyaman, yüzde 110,8 artışla Kilis ve yüzde 106,2 artışla Rize takip etmiştir.

 

Turizm sektöründe kullandırılan kredi miktarı geçen yıl 4 kentte gerilemiş olup, en fazla gerileme yüzde 10,4 ile Manisa'da yaşanmıştır. Kredi hacmi gerileyen diğer kentler sırasıyla yüzde 5,5 ile İstanbul, yüzde 2 ile Iğdır ve yüzde 0,4 ile Gaziantep olmuştur.

 

2017 yılında gelen turist sayısındaki artışın ciro ve karlılıklara yansımamasına bağlı olarak Firmaların banka kredi geri ödemelerinde düzensizliklere neden olduğu izlenmektedir. Bu kapsamdaki sektördeki takip oranı da 2017 yılında artış göstermiştir.

– 2017’de Turizm kredilerinin yüzde 70’i İstanbul ve Antalya’da kullanılmıştır.

– Turizm kredilerindeki artışın yüzde 55’i Antalya’da gerçekleş olup, Muğla ve Kocaeli de kredi artışlarından yüzde 9-10’arlık paylar almıştır.

– Takibe düşen kredi miktarında ise; 2017 yılında Antalya ve Muğla hariç turistik bölgelerde bir yükseliş yaşanmıştır.

– 2017’de en fazla kredi takibi olan İstanbul’da takibat oranı yüzde 2’den yüzde 3.4’e, Aydın’da yüzde 8.2’den yüzde 11.7’ye ve İzmir’de de yüzde 2’den yüzde 4,3’e yükselmiştir.

 

2018 yılında ise turizm sektöründeki canlanmaya paralel bankalar nezdinde kullanılan yatırım/işletme kredileri etkinliğinde kredi artışının devam ettiği izlenmekte olup, takibe düşen kredi hacmi ise 2018/Ocak-Şubat döneminde azalmıştır. 2018/Mart sonu itibariyle turizm sektöründe maliyet artışları enflasyon artışlarının üzerinde seyretmekte olup; izleyen dönemlerde fiyat artışları ve maliyet gelişimleri etkinliğinde sektörün takip oranında değişim yaşanması beklenmektedir. 

 

2018 Beklentileri

 

2018 yılının ocak-şubat fiyat verilerine göre kar marjlarında toparlanmanın başladığı görülmektedir. Bununla birlikte; sektöre ilişkin fiyat artış beklentilerinin güçlenmesi, erken rezervasyon döneminin bitmesiyle fiyatlardaki artışın daha da belirginleşebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak mali tablolarda likidite ve karlılık göstergeleri zayıf olmasına rağmen, gelen turist sayısındaki artışın devam etmesi ve güçlü talep beklentileri ile fiyatların artış trendine geçmesi, firmaların mali yapılarının iyileşmeye başlayacağını göstererek sektöre dengeli görünüm kazandırması beklenmektedir