Türkiye Millet Meclisinde (TBMM)  Torba Yasa Teklifi içinde bulunan internet yayınlarının engellenmesiyle ilgili maddeler genel kurulda kabul edilmiştir. Kabul edilen maddeler özel hayatın gizliliğinin ihlali durumlarında internete erişimin Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı (TİB)  tarafından önlenmesi beklenmektedir. Türkiye’deki internete uygulanan sansür dünya kamuoyunun dikkatini çekmektedir. Yeni yasa ile internete getirilen kısıtlamalar Türkiye’nin sansür açısından yaşadığı ilk deneyimi değildir. 2007-2009 Türkiye’de Youtube video paylaşım sitesine erişim engellenmişti. Bu yasağın arkasındaki gerekçede paylaşılan içeriklerdi. Meclisten geçirilen yeni yasalarda internetin içerik paylaşımı açısından daha da kısıtlanmasını öngörmektedir. Türkiye’nin sansürle olan davası uluslararası boyutta yankılanmıştır. İnternete getirilen yasakların uluslararası camiada nasıl yer aldığı ve bunun etkileri bu analizde değerlendirmeye alınacaktır.

 

Yeni İnternet Sansürü İle Amaçlanmak İstenilenler

 

TBMM Genel Kurulu tarafından kabul edilen maddelere göre, internet hizmet sağlayıcısı, yer verdiği içeriği hukuka aykırı bulduğunda, Telekomünikasyon İletişim Bakanlığını (TİB) haberdar edilerek yayından çıkarılabilecektir. Yer sağlayıcı, sağladığı hizmetlere ilişkin trafik bilgilerini bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenecek süre kadar saklamakla ve bu bilgilerin doğruluğunu, bütünlüğünü ve gizliliğini sağlamakla yükümlü olarak tutulacaktır. Yer sağlayıcılık bildiriminde bulunmayan veya bu düzenlemedeki yükümlülüklerini yerine getirmeyen yer sağlayıcıları hakkında TİB tarafından 10 bin TL'den 100 bin TL'ye kadar idari para cezası verilebilecektir.

 

İnternet Sansürünü Özetleyen 10 Madde

 

Meclis Genel Kurulunda kabul edilen interneti yasağıyla ilgili Torba Yasa’da 10 madde bulunmaktadır. İlk madde olarak, anahtar kelimeler aracılığıyla uygun olmayan içerik bulunma durumunda sayfa yayından kaldırılmaktadır. İkinci madde ile sansür URL tabanlı web sitelerde uygulanabilecektir. Üçüncü maddede, yurtdışında bulunan yer sağlayıcısı da engellenebilmektedir. Ayrıca, DNS, yani Proxy ayarları değiştirilerek erişimi engellenen sitelere girilemeyecektir. Dördüncü maddede, hâkimlerin 24 saat içinde sansür kararı verebilme hakkı olacaktır. Eğer, zararlı bir içerik çıkmazsa 500-1.000 TL arası günlük para cezası kesilebilecektir. Beşinci maddede, sunucu firmaları bütün kullanıcıların izini sürebilecektir. Bu uygulama ile her kullanıcının internetteki faaliyetleri kayıt altına alınarak bir-iki yıl saklanılacaktır. Altıncı maddede, TİB başkanı internet sitesinin erişimine engelleme yetkisine sahip olacaktır. Yedinci maddede, TİB tarafından verilen “erişim engellenmesi kararı” 4 saatlik bir zaman zarfında uygulanma zorunluluğunda olacaktır. Sekizinci maddede, internet erişimini sağlayan firmalar kullanıcıların girdiği siteleri takip ederek, kullanıcıların sitelerdeki erişim bilgilerini saklayabilecektir. Dokuzuncu maddede, Bilgisayar ve akıllı telefonlardan internete bağlanan 34 milyon kişi yakalanabilecektir. Onuncu ve son maddede, internet sayfasındaki yayınlanan içerikler sayfanın yöneticisi tarafından da erişime engellenebilecektir. [1]

 

Yeni İnternet Sansürünün Nasıl Uygulanacağı

 

Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Lütfi Elvan yeni internet düzenlemesini, bir yasak olarak değil daha çok o yasakların gelmesini engelleyen bir mekanizma olarak işleyeceğini belirtmektedir. Bu düzenlemenin internette paylaşılan içeriklerde mağduriyet durumlarını önlemek amaçlı olduğunu vurgulamaktadır. Bakan Elvan’ın yaptığı açıklamalarda, internete getirecekleri düzenleme konusunda TİB’in internet erişimi engeli ile ilgili tek müdahalesinin sadece özel hayatı içeren durumlarda olduğunu belirtmektedir. TİB, kişi haklarını ihlalde bulunmayacağını ifade etmektedir. TİB’in yargı sürecinde yer almayacağını vurgulamaktadır. Bakan, sistemin işleyişi konusunda, kişilik haklarının ihlali durumunda kişilerin doğrudan mahkemeye başvurabileceğini belirtmektedir. Mahkeme bu durumda 24 saat içinde karar verebilmektedir ve kararın 4 saat içinde uygulanması gerekmektedir. İnternet düzenlemesi sisteminde 48 saat içerisinde bir ihlal söz konusu ise TİB hiçbir şekilde devreye girmeden, mahkeme kararları Erişim Sağlayıcıları Birliği tarafından uygulanacak ve gerektiğinde özel hayatın gizliliği konusunda TİB’e başvurabilecektir. Bakan Elvan, devletin hiçbir kurumunun ve TİB’in internetteki erişime dair geçmişi ellerinde tutmayacaklarını belirtmektedir.

 

Yeni İnternet düzenlemesi ile ilgili kabul edilen yasa, dünya kamuoyunda da yankı bulmuştur. Bu internet düzenlemesi “sansür” olarak belirtilmektedir. Uluslararası kuruluşlardan ve Avrupa Birliği’nden yeni internet yasası için Türkiye’deki hükümete sansür yasasının engellenmesi konusunda çağrıda bulunulmuştur.

 

Yeni İnternet Yasasının Uluslararası Kamuoyunda Yankıları

 

İnsan Hakları İzleme Örgütü (İHİÖ), yeni internet düzenlemelerini bir sansür olarak nitelendirerek, Türkiye’nin böyle bir sansür yasasına ihtiyacı olmadığını belirtmektedir.  İHİÖ’nun Türkiye araştırmacısı Emma Sinclaire-Webb, Türkiye’deki yeni internet düzenlenmesinin bilgiye erişimi, ifade özgürlüğü ve özel hayatın gizliliği haklarını ihlal edeceğinden, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’e yeni yasanın veto edilmesine yönelik çağrıda bulunmaktadır.[2] İHİÖ’nün yanı sıra Avrupa Parlementosu’ndan da yeni internet yasasına ilişkin itirazlar bulunmaktadır. AP’den Hollandalı liberal Marietje Schaake, yeni internet yasasının Avrupa’nın ilkelerine ters düştüğünü belirtmiş ve bu konuda Avrupa Birliği’nin Türkiye’ye yönelik net bir tavır takınmasını istemiştir. Bu uyarıların yanında, Avrupa Birliği tarafından Türkiye’nin Kopenhag Kriterlerini ihlal ettiği belirtilmektedir. Schaake, ayrıca AB’nin Türkiye’yi ifade özgürlüğünün engellenmesi konusunda uyarıda bulunmasını talep etmektedir.[3] İnternet yasasında insanların ifade özgürlüğü konusunda hassasiyet gösteren bir diğer kurum ise, New York merkezli Gazetecileri Koruma Komitesi (GKK)’dir.  GKK, Türkiye’nin basın özgürlüğünün daha da kötüye gideceğini vurgulamakta, yeni internet yasasının basın özgürlüğü ve ifade hürriyeti açısından sakıncalı olabileceği maddeleri hakkında internet sayfalarını mahkeme kararı olmadan yasaklanabilmesine imkân tanıdığını belirtmektedir. Bu yasaklamalar sonucunda internetin şeffaflığını kısmen yitireceğini ve ifade özgürlüğünün kontrol altına alınması konusunda daha katı bir mekanizma tarafından denetleneceğini vurgulanmaktadır. GKK yaptığı açıklamada yasanın Türkiye ile AB arasındaki ilişkileri olumsuz anlamda etkileyebileceğini vurgulamaktadır.

 

Değerlendirme

 

Bu yeni internet yasasının tam olarak nasıl uygulanacağı konusu halen tartışılmaktadır. Bilgiye erişim ve uygun olmayan içeriklerin engellenmesi birbirlerine iç içe geçmiş bir durum olarak gösterilmektedir. İnternete getirilecek kısıtlamalarla ilgili yasa tasarısındaki 10 madde internetin sıkı bir kıskaç altına alındığını göstermektedir. İnternete uygulanan sansür ile, erişimin önüne geçilemeyecektir. İnternet erişiminin düzenlenmesi veya içeriklerin nasıl paylaşılacağı konusundaki bir takım faaliyetler, internetteki sanal ortamların tümden kontrol altına alınamayacağının göstergesidir. İnternet kullanımı yüksek bir orandayken ve internet içerik bakımından bu kadar zengin ve gelişmişken, paylaşımların mercek altına alınması hem yurt içinde hem yurt dışında bir tür engel olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle, bir bilgi bankası işlevi olarak görev üstlenen internetin bilgi çağında bu sansüre uğraması düşündürücüdür. Bu durumda internet, toplumun bir uzantısı olarak görülmelidir. Toplumun bir parçası olan internetin kısıtlanması ise olumlu sonuçlar doğurmayacaktır.

 

 


[1]  İşte 10 Maddede İnternet Sansürü ( 05 Şubat 2014) http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/bilim-teknik/38013/iste_10_maddede_internet_sansuru.html Erişim Tarihi: 11.02.2014

[2]  “İnsan Hakları Örgütünden Güle’e Veto Çağrısı” (07 Şubat 2014) http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/dunya/38461/insan_Haklari_Orgutu_nden_Gul_e_veto_cagrisi.html Erişim Tarihi: 08 Şubat 2014

[3] “AP üyesi Schaake: İnternet tasarısı, Avrupa ilkelerini ihlal ediyor” (05 Şubat 2014) http://t24.com.tr/haber/ap-uyesi-schaake-internet-tasarisi-avrupa-ilkelerini-ihlal-ediyor/250261 Erişim: 05 Şubat 2014