BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin (UNHCR) Cenevre'de açıkladığı mülteciler raporunda, 2012 yılı sonunda dünya genelindeki toplam mülteci sayısı 45,2 milyon olduğu belirtilmiştir.[1]Dünya üzerinde 45,2 milyon insan kendi iradesi dışında savaşlar ya da iç çatışmalar sebebiyle ülkelerini ve evlerini terk etmeye mecbur bırakılmıştır. Tüm dünyada giderek artan bir mülteci sayısı uluslararası toplumun çatışmaları önlemekte etkili olamadığını göstermektedir. Yaşanan çatışmalar nedeniyle sayıları gittikçe artan mülteciler, coğrafi konumu itibarıyla Türkiye’yi de oldukça etkilemektedir. Bu gün Suriye’de yaşanan kriz Suriye’nin komşu ülkelerini ve dolayısıyla Türkiye’yi, komşu olmayan ülkelere oranla daha yoğun bir şekilde etkilemiştir. Çok değil on, on beş yıl önceye gidilirse 1999 yılından 2005 yılına kadar Çeçen’lerin de Türkiye’ye sığınmış olduğu hatırlanacaktır. Resmi rakamlara göre Türkiye’de sayıları 600 bini[2] geçen Suriyeli mültecilere göre sayıları çok daha düşük olan Çeçen mülteciler Uluslararası Af Örgütü 2009 yılı Mülteciler Raporu’na göre Türkiye’de bin civarındadır.[3] Nüfuslarının dörtte biri mülteci olarak dünyanın pek çok bölgesine dağılan Çeçenlerin sorunları o günden bu güne devam etmektedir. Geçtiğimiz günlerde ise ülkemizde bulunan Çeçen mültecilerin kira yardımlarının kesilmesi Çeçen mültecilerin çadırlara geri dönme korkusu ile yüzleşmesine sebep olmuştur. Makalede Çeçen mültecilerin durumunun ardından, Türkiye’de diğer mültecilere oranla dezavantajlı konumda olan Çeçen mültecilerin yaşadıkları sorunlara yer verilecektir.

 

Çeçen Mültecilerin Durumu

 

1994-1996 yılları arasında Ruslar ve Çeçenler arasında yaşanan savaştan, Çeçenler büyük zarar görmüştür. 1996 yılında Ruslar ve Çeçenler ararsında imzalanan ateşkes antlaşması kalıcı bir barış sağlayamamış, Rusya bölgede etkisini sürdürmeye devam etmiş ve 1999’da Çeçenistan’a müdahale etmiştir. Yaşanan çatışmalar çok sayıda insanın ölümüne yol açmış aynı zamanda çok sayıda insanı yerinden etmiştir. Bu çatışmalar sonucu Çeçen nüfusunun dörtte biri mülteci olarak dünyanın pek çok yerine dağılmıştır. Çeçenler, Rusya, Gürcistan, Azerbaycan, Ukrayna, Avrupa ve Türkiye’ye sığınmak zorunda kalmışlardır.

 

5 Ekim 2000 itibariyle Kuzey Osetya, Dağıstan, Kabardey-Balkar Cumhuriyetleri’nde 14 bin, Gürcistan’da 7 bin, Azerbaycan’da 10 bin, Ukrayna’da bin, Avrupa ve Türkiye’de ise yaklaşık olarak toplam 3 bin Çeçen mülteci bulunmaktadır. Ayrıca Çeçen Mülteciler Polonya ve Çek Cumhuriyeti’nin yanı sıra çok sayıda Avrupa ülkesine dağılmış durumdadırlar.[4] Uluslararası Af Örgütü’nün 2009 verilerine göre Türkiye’de sayıları bini bulan Çeçen mülteciler yoğun olarak İstanbul’da Fenerbahçe, Ümraniye ve Beykoz’da yaşamaktadırlar.

 

Türkiye’de Çeçen Mültecilerin Yaşadıkları Sorunlar

 

Türkiye tarafından tıpkı Suriyeli mültecilere verildiği gibi 1999-2005 yılları arasında Çeçen mültecilere de hukuki anlamda belirsizlik içeren misafir statüsü verilmiştir. Ancak Suriyeli mültecilerden farklı olarak Çeçenler Türkiye’de ulusal sığınma prosedürüne erişemedikleri gibi, Türk iltica mevzuatına göre de Avrupalı sayıldıkları için Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’ne de başvuramamaktadırlar. Bu nedenle Türkiye’deki Çeçen Mülteciler çifte mağduriyet yaşamaktadırlar. Hem mülteci olarak tanınmamakta hem de üçüncü bir ülkeye yerleşememektedirler. Ayrıca Çeçenlere mülteci statüsü verilmemesinin altında Türkiye’nin Rusya ile ilişkilerinin gerilebileceği endişesi yatmaktadır.

 

Türkiye’de Çeçen mültecilerin kırılgan durumuna ek olarak uzun yıllardır Yalova’da yaşayan ve devlet tarafından kiraları ödenen 75 Çeçen mülteci ailenin kira yardımlarının kesilmesi üzerine, mağduriyetleri bir kat daha artmıştır. Daha önce prefabriklerde yaşayan Çeçen mülteciler devlet yardımı ile kiraya çıkmış ancak bugün yardımın kesilmesi sebebiyle kiralarını ödeyemeyeceklerinden çadırlara geri dönme korkusu yaşamaktadırlar.[5] Çeçen mültecilerin çoğunun Türkçe bilmemesi işverenler tarafından tercih edilmemelerine ya da çok düşük ücretlerle kaçak işçi olarak çalıştırılmalarına yol açmaktadır. Türkiye’de Çeçen mülteciler, gönüllü yapılan yardımlarla ihtiyaçlarını karşılamakta, yardımlar tükendiğinde ise sağlık, barınma ve eğitim olanaklarından yoksun bir şekilde yaşam mücadelesi vermektedirler. Çeçen mültecilerin sayıları ve yapılan Suriyeli mültecilere oranla oldukça düşük olmasına rağmen Çeçen mültecilere yapılan yardım kısıtlamaları Çeçen mültecileri daha da mağdur etmektedir.

 

Oysaki Türkiye’nin AFAD kanalıyla Suriyeli mülteciler için 1 milyar 517 milyon 558 Türk Lirası harcadığı açıklanmıştır.[6]Ayrıca Suriye’den Türkiye’ye sığınanların konakladığı tüm kamplardan sorumlu koordinatör Vali Veysel Dalmaz, sivil toplum kuruluşlarının yaptığı yardımlarla birlikte kamplarda çalışan personellerin maliyeti hesaba katıldığında Suriyeli mültecilere yapılan yardımların 2 milyar dolar olduğunu belirtmiştir. Bu durum, Türkiye’nin ülkesinde bulunan diğer mültecilere oranla Suriyeli mültecilere yardım konusunda daha fedakâr tutum içinde olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır.

 

Değerlendirme

 

Dünya üzerinde yaşanan çatışmalar sonucu yerinden ve ülkesinden edilen insanların yaşadıkları mağduriyetin şiddeti her yerde aynıdır. Bu nedenle Türkiye’nin de ayırt etmeksizin ülkesinde bulunan her mülteciye eşit miktarda yemek, barınma sağlık gibi hizmetler sunması gerekmektedir. Çeçen mültecilerin de hukuken mülteci statüsüne sahip olamamaları durumu belirsiz koşullarda yaşam sürmelerine ve sağlık güvencesi, iş, eğitim hakkı gibi belirli haklardan yoksun kalmalarına sebep olmaktadır. Belirsiz ve güvensiz hayat koşulları yaşam mücadelesi veren mültecileri daha da yıpratmaktadır.

 

Coğrafi yakınlık ve izlenen dış politika gereğince Suriye’de yaşanan kriz Türkiye’yi çok daha fazla etkilemiştir. Suriyeli mülteciler konusu dış politika açısından önemli olsa da insan odaklı dış politikaya sahip bir ülke olarak Türkiye’nin en az Suriyeli mülteciler kadar Çeçen mültecilerin de beslenme, barınma, sağlık ihtiyaçlarını karşılaması gerekmektedir.

 


[1] “Mülteci Sayısında Yine Rekor”  http://www.dw.de/m%C3%BClteci-say%C4%B1s%C4%B1nda-yine-rekor/a-16893757 Erişim Tarihi: 11 Mart 2014

[2] “Türkiye’de 600 Bin Suriyeli Var” http://www.radikal.com.tr/dunya/turkiyede_600_bin_suriyeli_var-1156562 Erişim Tarihi: 11 Mart 2014

[3] Uluslararası Af Örgütü Mülteciler Raporu “İki Arada Bir Derede Türkiye’de Mültecilere Koruma Sağlanmıyor “ , 2009, sf:12

[4] Hasan Alper Sönmez "1990’dan Günümüzde Çeçen Direnişi ve Rusya’nın Çeçenistan’a Yaptığı Müdahaleler" 2012, sf:37

[5] “Çeçen Mültecilere Kira Yardımı Kesildi” http://www.radikal.com.tr/turkiye/cecen_multecilere_kira_yardimi_kesildi-1179897 Erişim Tarihi: 11 Mart 2014

[6] “Türkiye Suriyeliler’e 2 Milyar Dolar Harcadı” http://www.amerikaninsesi.com/content/turkiye-suriyeliler-e-2-milyar-dolar-harcadi/1821169.html Erişim Tarihi: 11 Mart 2014