Türkiye’de basın özgürlüğüne yönelik yeni bir kısıtlama daha eklenmiştir. Yeni kısıtlamaların önünü açacak olan MİT kanunu tasarısını yasal hale getirilirse Türkiye’deki basın ve ifade özgürlüğünün artık söz konusu olamayacağı belirtilmektedir. Yeni MİT kanun tasarısı Türkiye’nin basın özgürlüğü konusunda bir çıkmaza sokacaktır. Basının bu kadar hedef alınması endişe yaratmaktadır. Basın Konseyi’nin yeni tasarıya yönelik eleştirisinde ”Mit Kanunuyla Getirilmek İstenen Yeni Kısıtlamalar, Demokrasi Tabutuna Bir Çivi Daha Çakmak Demektir” diye ifade edilmektedir. Yeni MİT Kanun tasarısı geçirilirse Türkiye’deki ifade özgürlüğü nasıl bir süreçten geçecek ve bundan doğabilecek sonuçlar değerlendiremeye alınacaktır.

 

Gazetecilerin Kaynaklarını Açıklamasını Sağlamak

 

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC) yaptığı açıklamada, Yeni MİT Kanunu Tasarısının yasalaşması halinde gazetecilerin haber kaynaklarını açıklamama hakkının ortadan kalkacağını duyurdu. “TBMM İçişleri Komisyonu'ndan geçen MİT Kanunu Tasarısıyla basın özgürlüğüne büyük bir darbe vuracağını”[1] belirtti. Gazetecilerin etik olarak kaynaklarını açıklama mecburiyeti yoktur. Gazeteci, kaynakların güvenilir olup olmadığı gazetecilik kurallarına göre başka kaynaktan aldığı bir bilgiyi teyit etmeye çalışır ama bunu kamuoyuna açık bir şekilde gerçekleştirmez. “Off the record” (Kayıt dışı tutmak) bir haber terimidir ve gazetecinin haber kaynağının, gazeteciye kayda almaması koşulu ile açıkladığı bilgidir. Haberin içeriğinde yer verilmeyecek olan bir bilgidir ve gazetecilik etiği gereği gazetecinin bu bilgiyi açıklamaması gerekmektedir. Gazeteci kaynağı belirtmek isterse kaynağın onayını alması gerekmektedir. Kaynakların gizliliği Avupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ifade özgürlüğüne yönelik kılavuz’da 10.Madde’nin basın özgürlüğü altındaki 14. Fıkrasında, gazetecilerin kaynaklarının koruma altında olduğu belirtilmektedir.[2]

 

TGC Yönetim Kurulu'nun yaptığı açıklamaya göre,  haber kaynaklarının gizliliğinin ifade özgürlüğü kapsamında olduğunu belirtmektedir. Gazetecilerin haber kaynaklarını açıklamama hakkının hem gazetecilik faaliyetini tam olarak gerçekleştirilebilmesi açısından hem de toplumun kamu yararına ilişkin konularda bilgiye ulaşabilmesi için temel bir şartı olması açısından TGC bir açıklamada bulunmuştur. Açıklamada: “Böyle bir güvencenin olmaması halinde haber kaynakları bilgi paylaşmama yoluna gidebilir ve bu da basının toplumu kamu yararı bulunan konularda bilgilendirmesine engel olabilir. Bir gazetecinin gizlilik kalkanı altındaki bir bilgiyi, belgeyi yayınlaması dolayısıyla cezalandırılması, kamusal yarar olan konuların yayınlanmasında gazetecilere geri adım attıracak ve gazetecilerin kamuoyu yararına halkın gerçeklerden haberdar olma görevini yerine getirmesini engelleyecektir.”[3] ifadelerine değinmiştir.

 

Yeni MİT kanun tasarısının gazetecilik mesleğini olumsuz etkileyeceği ortadadır. Eğer yasa kanunlaşırsa gazetelerin haberi kamuoyuna aktarmasını engelleyecektir. Basın Konseyi’nin yaptığı açıklamada Anayasa ve kanunlarla güvence altına alınan ifade ve basın özgürlüğünden artık söz edilemeyeceğini belirtmektedir.[4] Basın Konseyi yeni yasa tasarısının gazetecilerin ve ifade özgürlüğünün önüne tamamen geçileceği gibi işlerine engel olunacağı vurgulamaktadır.

 

Yeni MİT Kanununun Basın Kuruluşları Üzerindeki Etkisi

 

Yeni MİT kanunundan yasalaşmadan önlemini alan gazeteler de bulunmaktadır. Buna örnek olarak Cumhuriyet Gazetesinin arşivlerini silmesidir. Cumhuriyet Gazetesi genel koordinatörü Akın Atalay çalışanları için duyuruda bulunmuştur. Atalay “Kanun değişikliğinin gazetemizi, çalışanlarımızı ve esasen gazetecilik mesleğini birinci derecede yakından ilgilendirdiği kuşkusuzdur. Belki de MİT gözetiminde ve kontrolünde gazetecilik yapmak zorunluluğu gibi çığır açıcı yeni bir gazetecilik anlayışı kanun zoruyla dayatılmaya çalışılmaktadır”[5] ifadelerini kullanmıştır ve alınması gereken önlemleri belirtmiştir.

 

Cumhuriyet Gazetesi yeni yasa tasarısının daha kanunlaştırılmadan önlemini almaya çalışmıştır. Gazete çalışanlarının ön planda tutmuştur. Gazetelerin kendilerini sansürlemeye iteleyecek olan yasa yayınlanan haberlerin sıkı bir denetimden geçmesinin önünü açacaktır.

 

Değerlendirme

 

Türkiye’deki basın zorlu bir sınavdan geçmektedir. İfade özgürlüğünün önüne geçilmesi için kanunlar çıkartılmaktadır. Basın kuruluşlarının tek bir ses hale getirilmesi ve gazetecilerin pasifleştirilmesine sebep olacaktır. Gazetecilerin sansürlere karşı direnmelerinin önünü kesecektir. Kaynakların açıklanmasının gazetecilerin mesleki prensiplerine ters düşmesinde rağmen gazetecilerden kaynaklarını açıklamaları istenecek ve haberler kaynaklarına göre ayrıştırılacaktır. Bu sebepten dolayı gazetelerde çok seslilik kalmayacaktır. Haberlerin farklı açılardan ele alınmasının önüne geçilecektir. Gazetelerin bu statüye gelmesi demek ifade özgürlüğünün sonu demektir. Basın kuruluşlarının sahibin sesi haline gelecektir. Belli bir bünyenin altında toplanmış tek fikirli bir haber üretilecektir. Yeni MİT kanun tasarısının meclis tarafından kanunlaştırılmadan önce tekrar göz geçirilmesi gerekmektedir. Türkiye’deki gazeteciliğin tamamen bir mesleki deformasyona uğramasının önüne geçilmesi gerekmektedir. Basının Türkiye gibi gelişmekte olan bir ülkede ön saflarda yer alması gerekmektedir. Basının bir tehdit unsuru olarak görülmemesi ve kamuoyunun bilgi kaynağı olarak algılanması elzemdir. Yeni MİT Kanun tasarısının yasal hale gelmesi basının sıkıntılı bir sürece girmesi demektir.

 

 


[1]“Gazeteciler Cemiyeti: MİT Kanunu basın özgürlüğüne darbe vuracak” (25 Şubat 2014) http://www.zaman.com.tr/medya_gazeteciler-cemiyeti-mit-kanunu-basin-ozgurlugune-darbe-vuracak_2201780.html, Erişim Tarihi: 28 Şubat 2014

[2]Macovei, Monica “İfade Özgürlüğü-Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10.Maddesi’nin uygulanmasına ilişkin kılavuz”  http://www.anayasa.gov.tr/files/insan_haklari_mahkemesi/el_kitaplari/AIHSmad10Ifade.pdf, Erişim Tarihi: 03 Mart 2014

[3]“TGC MİT Kanunu Tasarısı hakkında açıklama yaptı” (25 Şubat 2014) http://www.tgc.org.tr/duyuru.asp?did=727, Erişim Tarihi: 28 Şubat 2014

[4]Basın Konseyi: ”Mit Kanunuyla Getirilmek İstenen Yeni Kısıtlamalar, Demokrasi Tabutuna Bir Çivi Daha Çakmak Demektir.” (27 Şubat 2014)  http://www.basinkonseyi.org.tr/basin-aciklamalari/basin-konseyi-mit-kanunuyla-getirilmek-istenen-yeni-kisitlamalar-demokrasi-tabutuna-bir-civi-daha-cakmak-demektir, Erişim Tarihi: 28 Şubat 2014

[5]Cumhuriyet Mit Kanunu İçin Arşivini Siliyor (22 Şubat 2014) http://www.gazeteciler.com/gundem/cumhuriyet-mit-kanunu-icin-arsivini-siliyor-74382h.html, Erişim Tarihi: 02 Mart 2014