199 yılında Birleşmiş Milletler ambargosunun kaldırılışıyla birlikte ülke silah ithalatında başlarda yer alan potansiyel alıcı durumuna gelmiştir. Yedi yıl süren ambargo öncesi Rusya ana tedarikçi olarak görülmekteydi. 1970-1991 yılları arasında Moskova 19 milyar dolar değerinde askeri silah sistemi ve malzeme satışı yapmıştır. 2000’den fazla tank, 2000 zırhlı personel taşıyıcı ve zırhlı muharebe aracı, 350 kundağı motorlu top bu satışa dahildi. Libya hava ve deniz kuvvetleri çoğunlukla Sovyet yapımı uçak ve gemi kullanmaktaydı. Sovyet yapısı savunma sanayi tesisleri 2 milyar dolar değerindeydi. Sovyetler Birliği dışındaki küçük paya sahip alımlar genelde Brezilya, Çekoslovakya, İngiltere, Fransa İtalya, ABD, Yugoslavya ve Kuzey Kore’den yapılmaktaydı. Ambargo ile birlikte Kaddafi’nin tedarik programı durmak zorunda bırakılmıştır. Hava Kuvvetlerinin modernizasyonu, MİG-29 savaş uçaklarının alımı askıya alınmıştır. 1988’deki Lockerbie’de yolcu uçağına konulan bomba ile Libya’nın terörizmi desteklemesi sonunda uygulanan bu ambargo ile petrol üretimi için yedek parçalar dahil her türlü yedek parça, çift kullanımlı malzemeler, Dışarıda bulunan Libya’ya ait finansal değerlerin dondurulması Libya’yı ciddi bir şekilde etkilemiştir.

 

Ambargonun kaldırılışı sonrasında başlayan petrol geliri artışı ile Libya Silahlı Kuvvetleri modernleştirme çabaları içine girmiştir. Kaddafi’nin silahlı kuvvetlerin modernleştirilmesine ciddi bir şekilde eğilmediği, bunun nedeninin ise, ordunun bir gün kendisine ve ailesine karşı çıkabileceği endişesinden kaynaklandığı belirtilmektedir[1].Bu bakımdan güvenliği kendi kabilesinin oluşturduğu “rejim koruyucuları birliği” vasıtasıyla sağlamaya çalışmaktadır. Kaddafi’ye oğlu Khamis’in komutasındaki 32’nci Tugay’la birlikte 10-12.000 askerin sadık olduğu değerlendirilmektedir. Afrika’lı paralı askerlerin tam sayısı tespit edilememiştir. Ülkenin doğusunda Bingazi bölgesindeki silahlı kuvvetlere ait birliklerin silah bıraktıkları ve isyancılarla birleştikleri belirlenmiştir.

 

2009 yılı sonu itibarıyla Libya Silahlı Kuvvetleri yapısı aşağıdaki gibi tespit edilmiştir[2]. Libya’nın askeri harcamalarında 1997-2008 yılları arasında tedrici bir artış vardır[3]. 1997 yılında 468 milyon dolar olan harcamalar, 2004 yılında 892 milyon dolara çıkmış, 2007’de 728 milyon dolara düşmüşse de, 2008’de 1.1 milyar dolarla en yüksek düzeye ulaşmıştır. 1997 yılında GSMH’nın % 4.1’i olan askeri harcamalar 2008’de % 1.3’e kadar düşmüştür. Burada artan petrol gelirinin etkin olduğu söylenebilir.

 

Libya Arap Cemahiresi Büyük Sosyalist Halkları’nın yer aldığı Libya 1,759,540 km kare topraklar üzerinde yer almaktadır. Nüfusu; yaklaşık 6,5 milyondur. Araplar ve Berberiler nüfusun % 97’ini, diğerleri % 3’ünü oluşturmaktadır. % 97’i suni müslümandır.

 

Cezayir’le 2001, İtalya ile 2009, ABD ile 2009 yılında yapmış olduğu askeri anlaşmalar vardır. 2005 yılında İtalya ile, 2008 yılında NATO ile müşterek tatbikatlar yapmıştır.

 

Aldığı Askeri Üretim ve güvenlik Yardımları:                               

 

Hırvatistan’dan            Silah transferi              VP30 Devriye Botu (2007)

Fransa’dan                  Silah Transferi            Mirage F1 uçaklarının modernizasyonu (2006)

İtalya’dan                   Silah Transferi            A109 Hlk (2006), AW119 Hlk (2007), SF-260 uçak modernizasyonu (2007),ATR-MP uçakları (2009), Sınır güvenlik sistemi (2009), Bigliani FPB (2009), Sahil Muhafaza konusunda askeri eğitim (2009)

 

Rusya’dan                  Silah Transferi            SU-24 uçakları modernizasyonu (2009), Molniz MFPB (2009), T-72 tankları modernizasyonu (2009)

İngiltere’den              Silah transferi              Taktik haberleşme (2008), Özel kuvvetlerin askeri eğitimi

Ukrayna’dan              Silah Transferi            An-32 uçakları (2003), An-74 (2004)

ABD’den                     Askeri eğitim             Sahil Muhafaza eğitimi (2009)

Nükleer Yetenekleri: Kitle imha silahları üretiminden vazgeçmesi üzerine 5 Megawattlık Sovyet yapımı bir reaktörü, birkaç bin zenginleştirme santrifüjü sökülerek işletmeden çekilmiştir. NPT imzacısıdır. İmzaladığı ancak onaylamadığı Afrika Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölge Anlaşmasına taraftır.

 

80 lançerli 500 Scud B balistik füze sahibidir. Scud C’ler 1999’da kaldırılmıştır.

 

Silahlı Kuvvetlerin mevcudu 76.000 kişidir. Bunun 56.000’i kara kuvvetleri, 18.000’i hava kuvvetleri, 8.000’i deniz kuvvetleri personelidir. 40.000 kadar milis olup bunun 3000 kadarı Devrim Muhafızı’dır. 2500 kadarı ise Afrikalı Lejyonlardır.

 

Kara Kuvvetleri. 50.000 kadarı muvazzaf, kalanı zorunlu askerdir.

 

2210 tanktan yaklaşık, 650 kadarı servistedir. 1300 Zırhlı muharebe aracının 1000’den fazlası servistedir. 2520 kadar zırhlı tekerlekli, taşıyıcı mevcuttur. 500 kundağı motorlu top, 695 adet çekili top, 250 kadar muhtelif çapta havan topu, 900 kadar Çok Namlulu Roket Atar, 48 FROG-7, genel toplamda 2400 topçu sistemi envanterde gözükmektedir. 300 kadar muhtelif anti tank silahı vardır.

 

Hava Kuvvetleri. 13 askeri üste konuşlanmıştır. Kaddafi’nin hava kuvvetlerine olan güveni kırılmış olarak düşünülmektedir. 2 savaş uçağı Malta’ya kaçtı, bir uçak pilotu ise bombalamadan kaçmak için kendisini uçaktan fırlatmıştır.

 

Savaş uçağı 386, Nakliye 88, Helikopter 194 adettir. Eğitim ve irtibat uçağı toplamda 379 adettir.

 

Karadan havaya füze 400, 730 kadar diğer hava savunma sistemleri.

 

Deniz Kuvvetleri. 6 deniz üssünde konuşlanmıştır. Trablusgarp, Bingazi ve Tobruk’ta bakım ve tamir tesisleri mevcuttur.

 

Su üstü muhtelif araçlar toplam 17, denizaltı devriye 2, devriye vasıtaları 12,  Çıkarma araçları 4, Yardımcı gemiler 10 adettir.

 

Değerlendirme

 

Libya silahlı kuvvetlerinde ortaya çıkan çatlaklık neticesinde bir kısım unsurların isyancılarla birleşmesi Kaddafi’nin bu güce güveninde sarsıntıya yol açmıştır. İlave olarak, Batılı uzmanların yapmış olduğu değerlendirmelere göre, ordunun silah ve teçhizatındaki bakım ve modernizasyon eksiklikleri onun etkin bir şekilde kullanılmasına engel teşkil etmektedir. Bu bakımdan “uçuşa yasak bölge” ilanı halinde buna karşı koyacak bir gücü etkin bir şekilde ortaya koyamayacaktır. Kaddafi, kendisine sadık birliklerle ancak, isyancılara karşı kendi ve ailesinin güvenliğini sağlamaya yönelik bir faaliyette bulunabilecek kabiliyettedir. Bu durumda silahlı kuvvetlerin ülke savunmasında etkinliği ortadan kalktığı gibi, Kaddafi’nin kendisi ve ailesinin bekası için orduya güvenemeyeceği değerlendirilmesi yapılabilir.

 

Dipnotlar

 

[1] Libya’s military: what does Gaddafi have? IISS Military Balance 2010/Reuters, & March 2011

[2] www.inss.org/libya

[3] SIPRI Military Expenditure Database 2010