Kuzey Irak’ta bölge devletlerinin ve İsrail hariç uluslararası aktörlerinin hiçbirinin onay vermediği referandumdan birkaç gün sonra Ermeni işgali altında bulunan Azerbaycan toprağı Karabağ’daki sözde hükümetin Ermeni yetkililerinden, İsrail’den sonraki ikinci destek açıklaması gelmiştir. Dağlık Karabağ’daki yönetimin Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada “Kürdistan’ın bağımsızlık referandumunu olumlu karşılıyoruz, halkın kendi kaderine karar vermesini bir hak olarak görüyoruz”[1] ifadeleri kullanılmıştır. İsrail, hatırlanacağı üzere, referandumdan önceki günlerden Mesut Barzani’nin referandumu için destek veren tek ülke sıfatına sahip olmuştur. Başbakanlık ofisinden yabancı basın mensuplarına gönderilen yazılı açıklamada "İsrail, Kürtlerin kendi devletlerini kurmak için meşru çabalarını destekliyor"[2] ifadesi kullanılmıştır. Netanyahu’nun bu ifadelerinin yeni olmadığı 2014 yılında da benzer ifadeleri dile getirdiğini belirtmekle birlikte, Barzaniler ile MOSSAD arasında kökü daha eskilere dayanan ilişkiler olduğu da bilinmektedir. İsrail, jeopolitik avantajları ve öte yandan bölgede İsrail antipatisinin olmadığı bir yer olan Kuzey Irak’ın bağımsızlığını destekleyip burada kendine yeni bir müttefik yaratma uğraşındadır. Irak’ın kuzeyinde düzenlenen neredeyse her miting ve konvoyda İsrail bayrağının görülmesine bu açılardan da bakmak gerekmektedir.

 

Erivan’ın Arzusu ve Dağlık Karabağ’ın Desteği

 

Referandumdan sonra Ermeniler tarafından yapılan bu açıklama ise açık olarak yapılan ikinci resmi açıklama niteliğine haiz olmuştur. Ermenistan’ın Erivan’daki hükümetinin tavrına bakıldığında ABD’ye benzer bir çağrı yapıldığının Bağdat ve Erbil arasındaki diyaloğa ağırlık verilmesi gereken bir hava benimsediği görülmektedir. Ermenistan Dışişleri Bakanı Edvard Nalbandyan’ın açıklamasında; “Irak hükümeti ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin arasındaki gerilimlerin engellenmesi ve ortaya çıkan problemlerin çözülmesi konusunda fırsatların bulunmasını beklemektedir”[3] ifadeleri göze çarpmaktadır. Ayrıca, özellikle dün Rusya Devlet Başkanı Putin’in Irak’ın toprak bütünlüğüne vurgu yapan açıklaması ve Ankara ile ortak hareket edeceklerini belirtmesi sonrası, Erivan uluslararası camianın tepkisini çekmek adına böyle bir açıklama yapmıştır. Diğer yandan, Dağlık Karabağ’daki yönetim yaptığı açıklamada Ermenistan kontrolünden ayrı bir ton benimsemesi imkansızdır. Ermenistan’ın iyi ilişkiler içerisinde bulunduğu İran da Erivan’ın politikalarının şekillenmesinde bir role sahiptir. Dolayısıyla, Erivan uluslararası toplumla ters düşmek istemezken, arzularını Dağlık Karabağ’daki sözde yöneticileri üzerinden uluslararası toplumun dikkatine taşımak istemektedir. Ermenistan, temkinli bir tutum sergilerken ileriye yönelik tutumu açısından da söylem değişikliğine bir açık kapı bırakmak istemektedir. Ermenistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tigran Balayan, gelişmeleri yakından izlediklerini ifade ederek daha net bir pozisyonun ileride ortaya çıkacağını ifade etmiştir.[4] Aynı zamanda Ermenistan’dan politikacı Aram Sarkisyan referandumu izlemek için gözlemci olarak Irak’ın kuzeyine gitmiştir.

 

Dağlık Karabağ tarafından yapılan açıklama, bir taraftan uluslararası anlamda sorunlu olarak tanınma meselesine bu yolla bir haklılık çıkarma girişimi olarak da görülebilir ne var ki, aslında olan “gayrimeşru ortaklık”tır. Gazze’deki Müslümanların hakkını gasp eden İsrail’in, Karabağ’da soykırım yapan Ermenistan’ın ve terör kamplarını bünyesinde barındıran Kuzey Irak yönetiminin kesişme noktaları baskı ve özellikle Türkmenlere saldırılar gölgesinde gerçekleşen referandumdur.

 

Ermenistan’daki Kürtlerin Tepkisi

 

Yaklaşık 35 bin Kürt vatandaşının yaşadığı belirtilen Ermenistan içerisinden gelen diğer açıklamalar dikkatle incelendiğinde yukarıdaki açıklamalardan başka referandum lehindeki söylemlerin olduğu anlaşılacaktır. Azınlık kontenjanından meclise giren Kürt milletvekili Kinyaz Hasanov bu minvalde açıklamalarda bulunmuştur. Referandumun destekçisi Hasanov, Ermenistan’ın sözde Kürdistan’ın bağımsızlığını destekleyeceğine inandığını, Ermenistan’ın Erbil’de bir konsolosluk açma fikrinin bunun bir kanıtı olduğuna işaret ederek söylemiştir.[5] Öte yandan Hasanov, “Ermenistan’ın İran’la iyi ilişkileri var. İran ise Irak Kürdistan referandumunun aleyhindedir. Buna göre ‘Ermenistan Irak Kürdistan’ını tanısın mı?’ sorusunun cevabını belirlemek zordur.”[6] ifadeleriyle Erivan’daki Amerikan, Rus etkisinin yanında İran etkisini de bir bakıma açıklamıştır.

 

Barzani’nin Niyeti: İkinci İsrail ve İkinci Ermenistan

 

Azerbaycan’ın kadim toprağı Karabağ ve çevresinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin dört kararına aykırı olarak kurulan “korsan yönetim”in Barzani’nin “aşiret yönetimi”ne ilişkin destek açıklamaları iki tarafın aslında gelecekte bölgenin istikrarsızlığına ne şekilde ortak bir darbe vurulabileceğinin ipuçlarını daha referandumdan bir hafta geçmeden vermiştir. Ermenistan halihazırda bölgedeki bütün devletlerin ortak giriştiği projelerden izole, büyük ekonomik sorunlarla boğuşan ve sosyal rahatsızlıkların bitmek bilmediği bir ülkedir. Referandum arefesinden bu yanda kurulması niyetlenen Kürt devletinin “ikinci İsrail” olacağına ilişkin birçok kesimden benzetmeler yapılmıştır. Barzani’nin merkezi hükümetten gelen desteği kesildiğinde ve Türkiye’nin ekonomik yaptırımları hayata geçirme ihtimali gerçekleşmesi, enerji kaynaklarının transferinin kesilmesi söylemleri değerlendirildiğinde ve bütün bunlar İran’ın da böyle bir yapıya karşı tedbirler alması ile birlikte düşünüldüğünde Kuzey Irak’taki bu yapı hakkında “ikinci Ermenistan” olacağı yorumunu yapmak işten bile değildir.

 

Ermenistan ve Barzani Yönetiminin Ortak Hedefi: Türkiye

 

Anayasasında açıkça ifade ederek Türkiye’den resmi olarak toprak talebinde bulunan Ermenistan ile Türkiye’de kısa süre önce TÜRKSAT’tan çıkarılan televizyon kanalı Rudaw’da, referandum kampanyalarındaki sözde Kürdistan haritalarında Türkiye’nin topraklarını sözde Kürt devleti içerisinde gösteren Kuzey Irak yönetiminin hedefleri de bu bağlamda örtüşmektedir. Öyle ki, Türkiye’nin bazı illeri hem Ermenistan’ın hem de IKBY’nin ele geçirmeyi hedefledikleri coğrafya içerisinde yer almaktadır. Hedefleri çakışması gereken bu iki odak, bu süreçte bir araya gelmiş gibi bir görüntü çizmektedir.

 

Türkiye’nin Orta Asya ve Orta Doğu Bağlantısının Kesilmesi

 

İsrail’den sonra Dağlık Karabağ’daki işgal hükümetinden böyle bir açıklamanın gelmesi ne tesadüftür ne de şaşırtıcı bir gelişmedir. Ermenistan ve onun işgal ettiği Dağlık Karabağ, Türk dünyasının ortasına bağlantıyı koparmak için yerleştirilmiştir. Yine benzer şekilde, haritaya bakıldığında İslam dünyası içerisinde bir huzursuzluk kaynağı olarak yer alan İsrail’e bir de bu coğrafyada bir Kürt devleti eklenerek istikrar yok edilmek istenmektedir. Hedefin büyüğü tam da bu açıdan bakıldığında anlaşılacaktır. Kuzey Irak, bu projenin üçüncü merhalesidir.

 

Değerlendirme

 

Kuzey Irak referandumuna İsrail’in desteği sonrası Ermenistan’ın da destek vermesi bir bakımdan gayrimeşru bir referandumu “self determinasyon” üzerinden tanımlayarak kendilerine meşruiyet verme aracı olarak gündeme gelmiştir. Bu koşullar altında kurulması niyetlenen bir devletin bölge ülkeleriyle siyasi anlamda bir dolu sorun yaşayan ikinci bir İsrail ve izole edildiği takdirde kendi içerisinde ekonomik sorunlar yaşayan ikinci bir Ermenistan olması muhtemeldir. Bu da Türkiye’ye karşı hasmane tutumlar besleyen bu yeni yapının bölge için de yeni bir istikrarsızlık kaynağı olarak belireceğine ilişkin kanaatimizi güçlendirmektedir. PKK terörünü destekleyen Ermenistan ile Kuzey Irak’taki yapının buluşma noktasının bu açıklama olması ise şaşırtıcı değildir. Ortak hedeflerini gösterme bakımından önemle üzerinde durulması gereken bir açıklama olmasının yanında, sorunlar içerisinde debelenen Ermenistan’ın bu noktada bir belirleyici olma şansı ise mümkün değildir. Ne var ki, yurtdışında bu konuda da Ermeni diasporası vasıtasıyla Kuzey Irak’a yakın kişilerle, ortak çalışmalarla ya da onlara katkı vererek Türkiye’nin karşısına uzun vadede engeller çıkarılabileceği de unutulmamalıdır. Bölgede bu oluşum uzun vadede asılsız Ermeni iddialarına destek verecek bir yapıyı da beraberinde getirebilecektir.

 


[1] Dağlık Karabağ'dan 'Bağımsız Kürdistan'a Destek, https://www.gazeteduvar.com.tr/dunya/2017/09/28/daglik-karabagdan-bagimsiz-kurdistana-destek/, Erişim Tarihi: 29 Eylül 2017.

[2] Netanyahu’dan Bağımsız Kürt Devletine Destek, http://www.dw.com/tr/netanyahudan-ba%C4%9F%C4%B1ms%C4%B1z-k%C3%BCrt-devletine-destek/a-40493438, Erişim Tarihi: 29 Eylül 2017.

[3] Armenian Foreign Minister On Iraqi Kurdistan Referendum, http://www.arka.am/en/news/politics/armenian_foreign_minister_on_iraqi_kurdistan_referendum/, Erişim Tarihi: 29 Eylül 2017.

[4] Armenia 'Taking Time To Develop Stance On Kurdish İndependence Drive', http://www.panarmenian.net/eng/news/246969/16, Erişim Tarihi: 29 Eylül 2017.

[5] Caucasus States, and Kurds, Assess Kurdistan's Independence Drive, http://www.eurasianet.org/node/85306, Erişim Tarihi: 29 Eylül 2017.

[6] Ermənistan İranla Kürdlər Arasında Qalıb, https://www.azadliq.org/a/28762102.html, Erişim Tarihi: 29 Eylül 2017.