1919’da bağımsızlığını ilan eden ancak 1979’da Sovyetler Birliği tarafından işgalinin ardından 2001’de Amerika’nın işgali ile bir türlü savaşlardan kurtulamayan Afgan halkının taleplerinin başında Afganistan’ın yabancı askerlerden arınması ve toplumsal barışın sağlanması gelmektedir.

 

Siyasi nedenlere ek olarak jeopolitik konumu, coğrafi ve demografik özellikleri nedeniyle sürekli işgallerle mücadele eden Afganistan için, içinde bulunduğumuz dönem ve ülkede gerçekleşen seçimler kritik bir önem taşımaktadır.

 

5 Nisan 2014 tarihinde, Afganistan’da Hamid Karzai’nin boşalan koltuğunun yerine geçmek için sekiz adayın kıyasıya yarıştığı Devlet Başkanlığı seçimleri gerçekleşmiştir. İki dönemdir bu görevi sürdürmesi sebebiyle bu seçimlerde yeniden aday olamayan Hamid Karzai, Taliban sonrası dönemde demokratik olarak seçilmiş ilk devlet başkanı niteliğini taşımaktadır. Toplumsal barışın kalıcı olması ve ülkede istikrarın sağlanması için Karzai sonrası dönem ve yaşanan seçimler Afganistan’ın geleceği açısından önem taşımaktadır. Afganistan’da 5 Nisan’da gerçekleşen 20 Nisan’da sonuçları açıklanacak olan seçimlerin pek çok açıdan değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda makalede, Taliban’ın tehditlerine rağmen seçimlerin gerçekleşmesi ve seçimlere yönelik uluslararası kamuoyunun görüşleri ele alınacaktır.

 

Taliban’ın Tehditlerine Rağmen Seçimler Gerçekleşti

 

Seçme ve seçilme hakkı, günümüz toplumlarının hemen hemen tümünün benimsediği temel bir insan hakkı ve demokrasilerin ise vazgeçilmez koşuludur. Afganistan’da merkezi otoritenin tam olarak sağlanamamış olması geçtiğimiz yıllarda seçimlerin çok yoğun şiddet altında gerçekleşmesine sebep olmuştur. 2009 seçimlerini hedef alan saldırılarda 30 sivil 26 güvenlik görevlisi hayatını kaybetmişti.[1] Taliban’ın Cumartesi günü Taliban’ın ülke genelinde binden fazla saldırı düzenleyip onlarca kişiyi öldürdüğünü iddia etmesine rağmen, 140 saldırı kayda geçmiş, 7 asker, 9 polis, 4 sivil, 89 militan hayatını kaybetmiştir.

 

Bağımsız Seçim Komisyonu, Taliban’ın tehditlerine rağmen 12 milyon seçmenden 7 milyonunun oy kullandığını ve yüzde 58 oranında bir katılımın sağlandığını açıklamıştır.[2] Bu durum ülkede siyasi geçişin gerçekleşmesini isteyen Afgan halkının iradesini göstermektedir. Barışın tesisi için Taliban’ın geçmişe kıyasla saldırılarını azaltmış olması olumlu bir gelişmedir.

 

Uluslararası Kamuoyunun Tutumu

Amerika’nın katıldığı en uzun savaş olması ve Afganistan’da bulunan Amerikan askerlerinin varlığı sebebi ile ABD Başkanı Barack Obama, Dışişleri Bakanı John Kerry ve Savunma Bakanı Chuck Hagel, Afganistan’da yapılan seçimleri çok yakından takip etmiştir. Seçimlerin yoğun katılımla gerçekleşmiş olmasından oldukça memnun olan ABD’nin Obama ve Karzai arasında Afganistan’daki NATO kuvvetlerinin çekilme sonrasındaki statüsü ile ABD’nin ülkedeki rolünü belirleyecek ikili güvenlik anlaşması üzerinde pazarlıkları sürmektedir.[3]

 

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Ban, seçimlerin, “Afganistan'da gücün ilk demokratik geçişi açısından önemli bir adım”[4] olduğunu dile getirmiş, Almanya’dan ise Yeşiller Partisi’nden, Omid Nouripour yeni seçilecek liderin Taliban yandaşlarını da yanına çekmesi gerektiğini ve yolsuzluklarla mücadele etmesi gerektiğini belirtmiştir.[5]

 

Uluslararası kamuoyu seçim sonuçlarının barışçıl ve usul ve yöntemler açısından kabul edilir olması gerektiği görüşündedir. Ancak kamuoyunun tutumu ile birlikte Afganistan’ın geleceğini yapılacak anlaşmalar, Taliban’ın durumu, yeni liderinin ülke tarafından kabul edilmesi, ülkenin yabancı askerlerden arındırılması süreci belirleyecektir.

 

Değerlendirme

 

Afgan halkının hala en büyük sorunlarının başında terör ve güvenlik sorunu gelmektedir. Bu temel iki sorunun yanı sıra susuzluk, alt yapı eksikliği, yoksulluk, işsizlik, gelir dağılımı eşitsizliği, Afgan halkının diğer sorunlarını oluşturmaktadır. Bilindiği üzere savaş ortamı can güvenliğini diğer sorunlar ikinci planda gelmektedir. Afganistan’da bitmeyen çatışma ortamı sosyal politikalarda eksikliğe sebep olmuş bölgelerin yapısal sorunlarının giderilememesine neden olmuştur. Afgan halkının ülkenin yapısal sorunlarına çözüm getirecek, barış ve istikrarı sağlayacak yeni liderlerinden beklentilerinin büyük olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır.

 

Afganistan seçmeni Taliban’ın bütün tehditlerine ve seçimi boykot çağrılarına rağmen seçimlere güvenlik tehlikesi altında büyük katılım göstermiştir. Afgan halkının seçimlere olan yoğun katılımı istikrar ve huzura kavuşmak istediklerinin bir göstergesi olarak yorumlanabilir. Bu yoğun katılımın ardında yolsuzlukların belirgin olduğu ve insanlara temel hizmetlerin sunulmadığı bir dönemi geride bırakma umudu yatmaktadır.

 

Demokrasilerin ilk ve vazgeçilmez koşulu olan seçimlerin Taliban’ın tüm tehditlerine rağmen en az hasarla atlatılması, Afganista’ın geleceği için umut vericidir. Kandahar’da devlet memurluğu yapan 36 yaşındaki Abdül Baki’nin “Eskiden bir oy için hayatımızı tehlikeye atmaya değmeyeceğini düşünürdük, ama bu kez o kadar sıkı güvenlik önlemleri aldılar ki, oy vermeye değdi.” ifadesi seçim atmosferini ortaya koymaktadır.

 

Bütün bu gelişmelere ek olarak ülkenin geleceği bir ölçüde 20 Nisan’da açıklanacak seçim sonuçlarından zaferle çıkan liderin dış politikası algısı, vizyonu ve misyonunun belirleyiciliği altında şekillenecektir. Ülkede yıllardır süren savaş ve siyasi belirsizlik ortamının ardından, ABD ile imzalanacak ikili anlaşma ve barış görüşmelerinin başlaması ülkenin istikrarı için elzem görünmektedir.

 

 


[1] “ Kabil’de Seçim Ofisine Saldırı” http://www.aljazeera.com.tr/haber/kabilde-secim-ofisine-saldiri Erişim Tarihi: 8Nisan 2014

[2] “Afgan Halkı Yeni Devlet Başkanını Seçmek İçin Sandık Başına Gitti “http://tr.euronews.com/2014/04/05/afgan-halki-yeni-devlet-baskanini-secmek-icin-sandik-basina-gitti/ Erişim tarihi: 8 Nisan 2014

[3] “Ülke Profili Afganistan”http://www.aljazeera.com.tr/ulke-profili/ulke-profili-afganistan Erişim Tarihi: 8 Nisan 2014

[4] “Afganistan’a Seçim Kutlaması” http://www.aljazeera.com.tr/haber/afganistana-secim-kutlamasi Erişim Tarihi: 8 Nisan 2014

[5] “Berlin Afganistan’dan Umutlu” http://www.dw.de/berlin-afganistandan-umutlu/a-17548791 Erişim Tarihi: 8 Nisan 2014